Prof. dr. Els De Paermentier
is hoofddocent middeleeuwse geschiedenis aan de Universiteit Gent. Haar onderzoek
richt zich op bestuurlijke schriftpraktijken en vrouwelijke macht in de
Zuidelijke Nederlanden tijdens de hoge middeleeuwen. Ze is gespecialiseerd in de hulpwetenschappen
diplomatiek, paleografie en sigillografie. Na een carrière in de
communicatiesector keerde ze in 2004 terug naar haar alma mater, waar ze
een assistentschap opnam. In 2010 behaalde ze haar doctoraat over de
organisatie van de grafelijke kanselarij in Vlaanderen en Henegouwen tijdens de
regering van Boudewijn VI/IX en Johanna van Constantinopel (1191-1244), onder
begeleiding van Prof. Th. de Hemptinne. Het resultaat van haar studie werd in
2021 bij Verloren in Hilversum gepubliceerd.
Perkament en
ganzenveren, schrift en zegels — hoe deze elementen samen gestalte gaven aan een
grafelijke macht in volle ontplooiing, tijdens een periode waarin de
maatschappij steeds complexer werd, het vertrouwen in het geschreven woord
steeds meer terrein won en de schriftproductie in dienst van die macht
exponentieel toenam — het heeft haar altijd gefascineerd. Juridische documenten
zoals oorkonden, en bij uitbreiding de rijke typologie van administratief-bestuurlijke
bronnen, vormen daarbij het ideale medium om deze evolutie te bestuderen. "Oorkonden
bieden ons een uitstekend venster op de middeleeuwse maatschappij: hoe men
regels en afspraken vormgaf, rechtsgeldig en uitvoerbaar maakte, maar ook hoe
men zijn juridische én sociale positie wilde benadrukken en zich daarbij van
anderen wilde onderscheiden." Zegels vormen voor haar het materiële
zenit van een middeleeuwse rechtspersoon: "Ze ademen status en macht,
en creëren de symbolische link tussen de ik-persoon in de tekst en de
representatie van diens fysieke imago" (naar B. Bedos-Rezak).
De Paermentiers interesse
in de middeleeuwse rechtspraktijk vertaalt zich ook in haar rol als co-begeleider
van diverse doctoraatsprojecten (samen met Prof. D. Heirbaut, UGent Faculteit
Recht en Criminologie) die focussen op de organisatie van vrijwillige
rechtspraak in het laatmiddeleeuwse graafschap Henegouwen (F. Van der
Schueren), op de totstandkoming van de oudste stadskeuren in de Zuidelijke
Nederlanden (M.-Ch. Dubois) en op de agency van adellijke vrouwen in
twaalfde-eeuwse huwelijksallianties, erfopvolgingen en feodale relaties in
diezelfde regio (Y. Dai). Daarnaast begeleidt zij ook doctoraatsstudenten in
hun onderzoek naar de geschiedenis en het beheer van het oude grafelijke
archief onder Bourgondisch bewind (R. Waeytens, co-prom. Prof. J. Deploige,
UGent), naar de organisatie van de prins-bisschoppelijke kanselarij in Luik
(12de-14de eeuw) (N. Leroy, co-tutelle Gent-Paris PSL École des Chartes, dir.
Prof. O. Guyotjeannin en Prof. O. Canteaut) en naar de agency van de vorstinnen
van Vlaanderen, Henegouwen en Brabant tijdens de dertiende en veertiende eeuw (C.
Paccou, co-tutelle Gent-Lille III, dir. Prof. E. Lecuppre-Desjardin).
Haar gendergerichte
blik op de oorkondingsactiviteiten van middeleeuwse vorstinnen en adellijke
vrouwen maakte haar tot één van de stemmen in de podcast De
vorstinnen van Vlaanderen (UGent, Klara & VRT MAX): "Middeleeuwse
vorstinnen waren geen passieve marionetten die vanuit hun mannelijke entourages
werden aangestuurd. Ze vervulden een cruciale rol als hoeksteen van de dynastie
en traden op als plaatsvervangers van hun echtgenoten, als bemiddelaars en
alliantievormers achter de schermen en als bouwers van de herinnering aan de
vorstelijke dynastie in het collectieve geheugen.”
Mme le professeur Els De Paermentier enseigne l'histoire médiévale à l’Université de Gand. Ses recherches portent sur les pratiques scripturaires administratives et sur le pouvoir féminin dans les anciens Pays-Bas méridionaux au cours du Bas Moyen Âge. Elle est spécialisée dans les sciences auxiliaires de l’histoire, en particulier la diplomatique, la paléographie et la sigillographie. Après une carrière dans le secteur de la communication, elle est revenue en 2004 à son alma mater, où elle a entamé un mandat d’assistante. En 2010, elle y a soutenu une thèse de doctorat consacrée à l’organisation de la chancellerie comtale en Flandre et en Hainaut sous le règne de Baudouin VI/IX et de Jeanne de Constantinople (1191–1244), sous la direction du professeur Th. de Hemptinne. Le résultat de cette recherche a été publié en 2021 chez Verloren (Hilversum).
«Les chartes nous offrent une fenêtre exceptionnelle sur la société médiévale : elles montrent comment les règles et les accords prenaient forme, devenaient juridiquement valables et exécutoires, mais aussi comment les acteurs entendaient affirmer leur position juridique et sociale et se distinguer des autres.»
« Ils expriment le statut et le pouvoir, et créent un lien symbolique entre le “je” du texte et la représentation de l’image physique de son détenteur » (d’après B. Bedos-Rezak).
L’intérêt de De Paermentier pour la pratique juridique médiévale se reflète également dans son rôle de co-directrice de plusieurs projets doctoraux (avec le Prof. D. Heirbaut, Faculté de droit et de criminologie de l’UGent). Ceux-ci portent notamment sur l’organisation de la juridiction volontaire dans le comté de Hainaut à la fin du Moyen Âge (F. Van der Schueren), sur la genèse des plus anciennes chartes-lois dans les anciens Pays-Bas méridionaux (M.-Ch. Dubois) et sur l’agentivité des femmes nobles dans les alliances matrimoniales, les successions et les relations féodales au XIIᵉ siècle dans cette même région (Y. Dai). Elle encadre également des doctorants travaillant sur l’histoire et la gestion des anciennes archives comtales sous la domination bourguignonne (R. Waeytens, co-dir. Prof. J. Deploige, UGent), sur l’organisation de la chancellerie princière-épiscopale de Liège (XIIᵉ–XIVᵉ siècle) (N. Leroy, co-tutelle Gand–Paris PSL École des chartes, dir. Prof. O. Guyotjeannin et Prof. O. Canteaut), ainsi que sur l’agency des princesses de Flandre, de Hainaut et de Brabant aux XIIIᵉ et XIVᵉ siècles (C. Paccou, co-tutelle Gand–Lille III, dir. Prof. E. Lecuppre-Desjardin).
Son approche genrée des pratiques diplomatiques des princesses et des femmes nobles du Moyen Âge a également fait d’elle l’une des voix du podcast De vorstinnen van Vlaanderen (UGent, Klara & VRT MAX) :
« Les princesses médiévales n’étaient pas des marionnettes passives dirigées par leur entourage masculin. Elles jouaient un rôle crucial en tant que piliers de la dynastie, agissaient comme représentantes de leurs époux, comme médiatrices et artisanes d’alliances en coulisses, et comme bâtisseuses de la mémoire dynastique dans l’imaginaire collectif. »
(Prof. Els De Paementier werd benoemd door Zijne Majesteit Koning Filips der Belgen bij K.B. van 27 mei 2025, gepubliceerd in het Staatsblad van 22 juli 2025 - Mme le Professeur Els De Paermentier a été nommée par Sa Majesté le Roi Philippe des Belges par Arrêté Royal du 27 mai 2025, publié au Moniteur du 22 juillet 2025)

Geen opmerkingen:
Een reactie posten